اهمیت فسفر و آنزیم فیتاز در کنترل ناهنجاریهای پا در جوجه های گوشتی (بخش دوم)

اهمیت فسفر و آنزیم فیتاز در کنترل ناهنجاریهای پا در جوجه های گوشتی (بخش دوم)

مهندس سعید جدیدیان –جناب آقای دکتر محمود شیوازاد .۱۳۹۲

اهمیت فسفر و کلسیم :

بخش اعظم فسفر موجود در اقلام خوراکی با منشاء گیاهی  مخصوصاً در دانه غلات به صورت متصل به اسید فیتیک است که اصطلاحا فسفر فیتاتی نامیده می شود.

فسفرفیتاتی در دانه غلات و بقولات به ترتیب ۵۰تا ۷۵ در صد کل فسفر موجود در دانه را به خود اختصاص     می دهد. فیتات با تشکیل کمپلکس نامحلول بامواد معدنی همانند نیکل، کبالت،منگنز،آهن و روی در جذب آنها ایجاد اختلال نموده و موجب کمبود آنها در انسان و دام و افزایش دفع آنها در مدفوع می شود. از طرف دیگر پایین بودن قابلیت دسترسی فسفر موجود در منابع گیاهی علاوه  بر افزایش نیاز به استفاده از منابع فسفر غیر آلی از طریق تجمع در خاکهای زراعی و عوامل فرساینده شدید خاک، وارد آبهای سطحی شده و موجب افزایش آلودگی فسفرآب رودخانه ها، جویبارها و در یاچه ها می شود .

مطالعات انجام گرفته بیانگر این است که میزان دفع فسفر در مدفوع خوک و طیور بیشتر از فسفر موجود در مدفوع سایر دامها می باشد،که این خود موجب افزایش حساسیت در ارتباط با آلودگی های زیست محیطی دفع فضولات خوک و طیور  شده است.

با توجه به مطالب ذکر شده و بالا بودن قیمت نسبی منابع غیر آلی فسفر در مقایسه با منابع کلسیم جیره مطالعات زیادی جهت بررسی راهکارهای کاهش دفع فسفر از طریق مدفوع جوجه گوشتی و مرغ تخم گذار انجام گرفته است که می توان به مواردی همانند کاهش سطح فسفر خوراک جوجه های گوشتی، استفاده از برنامه تغذیه مرحله ای فسفر، پرورش جداگانه جوجه های گوشتی نر و ماده، تنظیم جیره بر اساس فسفر قابل دسترس بجای فسفر کل و اخیراً استفاده از آنزیم فیتاز در تغذیه طیور اشاره نمود.

پس از آزمایشاتی در قرن ۱۸ که موجب  روشن شدن  نقش کلسیم و فسفر در ساخت و نگهداری استخوانها در بدن گردید نشان داده شد که کمبود این عناصر می تواند به میزان زیادی عملکرد تولیدی انواع دامها و طیور را تحت تاثیر قرار دهند.

اگرچه فسفر به میزان زیادتر از کلسیم در منابع خوراکی مورد استفاده طیور وجود دارد، ولی متاسفانه بخش اعظم فسفر موجود در منابع گیاهی به دلیل اتصال به اسید فیتیک، جهت طیور غیر قابل استفاده می باشد. از طرف دیگر منابع معدنی فسفری توسط طیور بدون اشکال نبوده و حتماً قبل از مصرف بایستی مورد عمل آوری شیمیایی خاص قرار بگیرند. که این موجب افزایش هزینه های تهیه این منابع می گردد.

برخی عوامل موثر بر جذب فسفر:

جذب فسفر در دوازدهه و از طریق جذب فعال و غیر فعال یا انتشار انجام می گیرد. نتایج مطالعات انجام  گرفته بر روی جذب فسفر بیانگر این می باشند که عوامل زیادی از جمله سطح کلسیم و فسفر جیره، نسبت بین کلسیم و فسفر ، میزان ویتامین D جیره، سن جوجه گوشتی و مرغ تخمگذار و غیره می توانند میزان جذب فسفر رادر طیور تحت تاثیر قرار دهند. شکل ساختمانی فسفر از جمله عواملی است که جذب را تحت تاثیر قرار می دهد. بطور کلی اشکال معدنی فسفر بهتر از اشکال آلی آنها جذب میگردند. بعنوان مثال اسید فیتیک یا فسفر بهتر از اشکال آلی آنها جذب می گردند و اسید فیتیک یا فیتات یکی از اشکال آلی فسفر می باشد،که معمولا در دانه غلات و سایر دانه ها وجود دارد که قبل از جذب حتماً بایستی گروههای فسفاتی آن با استفاده از آنزیم فیتاز از مولکول مر بوطه جدا شوند. از طرف دیگر قابلیت جذب اشکال غیر آلی یا معدنی فسفاتها نیز متغیر می باشد، بعنوان مثال ارتو فسفاتها  بهتر از متافسفاتها و اینها نیز بهتر از پیرو فسفاتهاجذب می‌شوند.

اکنون مشخص شده است وجود مقادیر بالای آهن ،آلومینیم یا منیزیم نیز می تواند با تشکیل فسفاتهای نا محلول موجب اختلال در جذب کلسیم و فسفر در جوجه گوشتی شوند. از نظر تئوری جیره های دارای مقادیر بالای چربی با تشکیل صابونهای نمکی نامحلول مو جب کاهش جذب کلسیم در مرغ گوشتی می شوند، اگر چه این وضعیت بدلیل پایین بودن میزان چربی در خوراک طیور گوشتی و تخم گذار بندرت اتفاق می افتد.

اسیدیته یاPHدستگاه گوارش عامل دیگری است که جذب مواد معدنی از جمله فسفر را تحت تاثیر قرار         می دهد . چنین بنظر می رسد که اثرات مثبت اسیدیته عمدتاً از طریق افزایش میزان محلولیت این عنصر در نقطه تماس با غشاهای جذبی در روده باریک طیور باشد.
لینــک مطالعه بخـش اول مقاله

لینک مطالعه بخـش ســوم مقاله